Het zal u vast niet zijn ontgaan: er is een nieuw middel op de markt, Ozempic. Eigenlijk bestemd voor mensen met diabetes, maar inmiddels vooral populair als afslankmiddel. En dat is nog niet alles want het middel lijkt nog meer interessante effecten te hebben. In onderstaand overzicht doe ik een en ander uit de doeken.
Mensen met hemochromatose kunnen last krijgen van een aantal problemen. Moeheid en gewrichtsklachten zijn de meest bekende, maar ook organen kunnen worden aangetast. De lever komt meestal het eerste aan bod, maar ook de alvleesklier kan worden aangedaan met als gevolg diabetes type 2. Er is ook nog een type 1, maar die is het gevolg van een foutje in het erfelijk materiaal, is dus genetisch bepaald en de problemen kunnen zich al op jonge leeftijd openbaren.
In Nederland lopen intussen heel wat meer mensen met diabetes type 2 rond. Niet vanwege hemochromatose maar meestal als gevolg van een verkeerde leefstijl met overgewicht als resultaat. Diabetes type 2 is daardoor steeds meer een volksziekte aan het worden.
Bij diabetes type 1 maakt de alvleesklier geen of te weinig insuline aan. Bij diabetes type 2 wordt er wel insuline door de alvleesklier aangemaakt, maar dat werkt niet naar behoren in het lichaam. Insuline is een hormoon dat de hoeveelheid suiker in het bloed regelt. Als de suikerspiegel te hoog is kunnen er allerlei problemen ontstaan met het hart, de ogen, de nieren en de zenuwen.
Diabetes moet dus worden behandeld om verdere klachten te voorkomen. De meest bekende behandeling voor type 1 patiënten is de toediening van insuline via een injectie. De insuline vult het tekort van de alvleesklierproductie aan en zorgt ervoor dat de hoeveelheid suiker in het bloed weer netjes wordt geregeld.
Insuline is ruim 100 jaar geleden als medicijn op de markt gekomen. Het werd gehaald uit de alvleesklier van koeien, varkens en paarden. Dat was in de regel slachtafval vanuit de vleesindustrie. De insuline die in dierlijke organen zit lijkt sterk op menselijk insuline en kon daardoor goed worden gebruikt als medicijn.
Inmiddels kan insuline ook synthetisch worden gemaakt en deze vorm is helemaal gelijk aan menselijk insuline. Insuline is dus jarenlang hét middel voor diabetes geweest-en is dat ook nu nog-maar er is geen middel zonder bijwerkingen. En dat geldt ook voor insuline. Die zijn soms relatief onschuldig, zoals gewichtstoename, honger, beven en trillen, humeur wisselingen. Deze hangen samen met te lage bloedsuikerwaarden, als de insulinedosis niet helemaal juist was.
Vanwege die bijwerkingen is de farmaceutische industrie al jarenlang op zoek naar alternatieve middelen die idealiter net zo goed werken maar minder bijwerkingen te zien geven. Met name voor type 2 patiënten zijn een aantal alternatieven voor insuline op de markt. Die middelen stimuleren de alvleesklier om meer insuline aan te maken of om het lichaam beter te laten reageren op die insuline. Een van die nieuwe middelen heet Ozempic, van de Deense firma Novo Nordisk, die al heel lang op de markt is met insulinepreparaten.
Ozempic wordt voorgeschreven voor diabetes type 2 patiënten, met name voor hen die aan overgewicht lijden. Want, het interessante van Ozempic is, dat het niet alleen de insuline afgifte vanuit de alvleesklier beter regelt, maar tegelijkertijd de eetlust remt, met als gevolg dat patiënten ook afvallen. En vanwege dat laatste effect is er sinds de introductie van dit middel (en van een hele reeks overeenkomstige middelen) een ware run ontstaan en worden de fabrikanten er schatrijk mee. Inmiddels is het gebruik als afslankmiddel zo groot dat er een tekort is ontstaan voor de diabetes patiënten.
Dat afslanken moet wel onder begeleiding van een arts gebeuren want, net als alle andere geneesmiddelen, is ook Ozempic niet zaligmakend. Er zijn bijwerkingen zoals misselijkheid, buikpijn, braken, constipatie en maagklachten en ook kan het leiden tot verlies van spiermassa. En, niet onbelangrijk, als je met het middel stopt en niet tegelijkertijd je leefstijl hebt aangepast komen de pondjes er net zo makkelijk weer bij.
Maar, inmiddels komen er steeds meer positieve effecten van Ozempic in beeld. Daarover stond in het NRC van zaterdag 28 september een interessant overzicht waaruit ik een paar voorbeelden pik.
Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van Ozempic (en de vergelijkbare middelen) een beschermend effect heeft tegen het krijgen van hartinfarcten en beroertes. Dat geldt in ieder geval voor mensen met diabetes type 2 met overgewicht. Maar het is ook gezien bij mensen die niet lijden aan diabetes maar wel aan overgewicht en dat positieve effect op hart en vaten wordt al gezien nog voordat het gewichtsverlies is ingezet. Vraag blijft nog wel of het een direct effect van Ozempic is op hart en vaten of dat het toch een afgeleid effect is vanwege het afslanken. Slankere mensen hebben nu eenmaal minder kans op hart-en vaatproblemen.
Ook zijn er aanwijzingen dat dit middel de kans op nierfalen vermindert en ook dat het positieve effecten heeft op leverziektes zoals niet-alcoholische leververvetting. En de lijst is nog niet compleet. In dierstudies is gebleken dat het middel een beschermend effect heeft op hersencellen en die raken aangetast bij ziektes als Parkinson en dementie. Tenslotte zijn er aanwijzingen dat het middel een positief effect heeft bij verslavingsziektes.
Waarom de middelen al deze (mogelijk) positieve effecten hebben is nog niet heel duidelijk, maar onderzoek leidt in de richting van de hersenen. Van daaruit worden ontstekingsprocessen in het lichaam ontdekt en geremd. Maar als dat proces niet goed verloopt ontstaan chronische ziekten in de rest van het lichaam, zoals niet-en leverziektes, diabetes, aderverkalking en mogelijk ook hersenziektes als Parkinson en dementie. De ontstekingsremmende werking van Ozempic en de overeenkomstige preparaten zou mogelijk een verklaring kunnen zijn voor de positieve effecten die aan deze nieuwe serie van geneesmiddelen worden toegeschreven.
Het lijkt wel of er een nieuw wondermiddel is ontdekt!. Maar laten we niet te vroeg juichen. Echte wondermiddelen moeten nog uitgevonden worden.
Menno van der Waart
